Share on Facebook0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0

Belle Bergsma – Afgelopen tijd dacht ik veel na over ‘accountability’. Wie houdt landen aan de internationale afspraken die zij maken om klimaatverandering tegen te gaan? Om die vraag te beantwoorden keken we tot nu toe naar wat de Nederlandse overheid doet en wat er op internationaal niveau gebeurt naar aanleiding van het verdrag van Parijs. Maar hoe zit het precies met ‘accountability’ en wat betekent het concreet? In mijn zoektocht stuitte ik op Polly Higgens, oftewel ‘de advocaat van de aarde’. Bij Room for Discussion, een studentenorganisatie verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, werd ze afgelopen dinsdag geïnterviewd. Namens Keryx Klimaatbode was ik aanwezig om meer te weten te komen over de juridische middelen die er zijn om landen ‘accountable’ te houden voor gemaakte internationale afspraken en verantwoordelijkheid af te dwingen voor acties die het milieu schaden.

 

Polly Higgens is een Schotse jurist die tijdens haar baan als advocaat in London een aantal jaar geleden besefte dat de planeet aarde een advocaat nodig heeft om haar te beschermen tegen beschadiging veroorzaakt door de mensheid. Sinds die dag maakt ze zich hard voor de rechten van de aarde. Inmiddels heeft ze een ‘ecocide-wet’ ontworpen en reist ze de hele wereld over om haar idee bekend te maken bij staatshoofden, juristen en het grote publiek. Haar idee is om ‘ecocide’, omvangrijke schade, vernieling of verlies van ecosystemen van een bepaald gebied, veroorzaakt door de mens, via het internationale strafrecht strafbaar te stellen. Ecocide zou als vijfde misdrijf tegen de mensheid moeten worden opgenomen in de internationale wetgeving.

Tijdens het interview legt ze uit waarom zij denkt dat dit de manier is om schade aan en vernieling van de aarde tegen te gaan. De huidige bestaande wetgeving is niet voldoende om dat te voorkomen. Staten zijn niet in staat om bedrijven zoals Shell, die grootschalige schade toebrengen, tegen te houden. CEO’s van bedrijven geven aan dat wat ze doen niet strafbaar is, waardoor er geen juridische drijfveer is om te stoppen met de beschadiging van de aarde. Volgens Polly gaat het over ‘re-thinking law’, een juridische basis creëren om de aarde te beschermen. Als de politiek faalt omdat de lobby van bedrijven te groot is, kan het recht de functie krijgen om te zorgen dat bedrijven niet zomaar hun gang kunnen gaan. Door het strafrecht te gebruiken wordt vorm gegeven aan een nieuwe norm waarbij beschadiging of vernieling van de aarde niet wordt getolereerd.

Op mijn vraag hoe zij de ecocide-wet ziet als ‘accountability mechanisme’ legt ze uit dat de effectiviteit van wetgeving kan worden gezien als een glijdende schaal. De Sustainable Development Goals staan aan de ene kant als voorbeeld van een hoge intentie om goed te doen maar waar geen directe afdwingbaarheid geldt. Ook het verdrag van Parijs is niet direct afdwingbaar en daarmee minder effectief. Volgens Polly zijn er mooie doelen gesteld in het verdrag van Parijs, maar gaat het niet ver genoeg omdat het verdrag niet bindend is. Internationaal strafrecht, waar de ecocide-wet onder zou vallen staat helemaal aan de andere kant van de schaal, waar verdachten op een effectieve manier aansprakelijk gesteld kunnen worden voor hun daden. In die zin zou het een grote stap zijn om via een juridisch mechanisme bedrijven en staten accountable te houden voor milieuschade.

Ik ben overtuigd door Polly’s verhaal. Ik merk dat ik steeds sceptischer ben gaan denken over het internationale recht dat de aarde zou moeten beschermen. Ik wacht op concrete acties en maatregelen van onze overheid, maar heb ze nog niet voorbij zien komen. De bijeenkomsten op het Ministerie van Infrastructuur en Milieu waar we tot nu toe bij mochten zijn, werden ook bijgewoond door bedrijven zoals ING, dat nog steeds acht keer zoveel investeert in niet-duurzame energiebronnen dan in duurzame energiebronnen[1]. Ik heb me vaak afgevraagd waarom we het nog steeds toestaan dat bedrijven zo’n dubbelrol spelen. Bedrijven zijn zo machtig geworden dat de staat ze nodig heeft en buigt voor de lobby van grote spelers. Misschien is het waar wat Polly zegt. Het gaat over ‘re-thinking’ law, waarbij we de macht weer bij overheden en burgers moeten leggen om veroorzakers van milieuschade strafrechtelijk aan te kunnen klagen.

Maar ik merk dat ik toch twijfel aan het feit of een ecocide-wet er echt zal komen. Als antwoord op mijn twijfel zegt Polly dat de volgende stap is dat de ‘samenleving’ in actie komt en vraagt om een ecocide-wet, want in haar eentje zal ze de strijd niet winnen. In die zin zal het publiek er dus uiteindelijk voor zorgen dat via het recht staten en bedrijven accountable kunnen worden gehouden. Ze is hoopvol dat het gaat lukken en ik voel me gesterkt door deze vrouw die haar leven wijdt aan het beschermen van onze planeet als de advocaat van de aarde.

 

Het programma Tegenlicht maakte in november 2015 een documentaire over Polly Higgens. De documentaire is te zien via http://tegenlicht.vpro.nl/afleveringen/2015-2016/advocaat-van-de-aarde.html. Meer informatie over Polly Higgens is te vinden op pollyhiggens.com.

[1]Eerlijkegeldwijzer.nl. 2015. ‘ING meest klimaatschadelijke bank van Nederland’. http://eerlijkegeldwijzer.nl/bankwijzer/nieuws/2015/nieuw-praktijkonderzoek-klimaat/