Share on Facebook0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0

27-04-2016, Rosanne Groot.

Historie werd geschreven toen de rechter vorig jaar Urgenda gelijk gaf in de rechtszaak die zij aanspanden tegen de Nederlandse staat om de hoeveelheid CO2 uitstoot. De rechter vindt dat de regering zich moet houden aan de gemaakte internationale klimaatafspraken. Afspraken die tot dusver niet konden worden herroepen in een internationaal of nationaal gerechtshof. Nergens in de wereld is dat mogelijk. Dit maakt het voor rechters moeilijk om over dit soort afspraken recht te spreken en dat is precies de reden waarom niet meer zaken in het voordeel van burgers of NGO’s[1] zijn beslist. Om de Nederlandse klimaatafspraken wel bindend te maken in een rechtszaal denken PvdA en GroenLinks een oplossing te hebben: de klimaatwet. Door de klimaatafspraken vast te leggen in de nationale wet zullen ze moeten worden nageleefd door de regering, zo is de redenatie.[2]

 

De indieners van het voorstel, Samsom en Klaver, vergelijken het klimaatplan graag met een financiële begroting. Zo moet de regering een CO2-begroting opstellen vergelijkbaar met de Miljoenennota. Iedereen weet dat de regering zich aan een begroting moet houden. Als er het ene jaar meer besteed wordt dan begroot, moet er het volgende jaar bezuinigd worden, simpel gezegd. Dit principe moet de klimaatbegroting ook volgen. Als er het ene jaar meer CO2 wordt uitgestoten dan begroot, moeten er het volgende jaar maatregelen zijn die de uitstoot drastisch verminderen. De doelstelling waar de begrotingen naar toe moeten werken is een reductie van de CO2-uitstoot zodat die minstens 95% minder is dan in 1990.[3]

De klimaatwet in bulletpoints; inhoud van de klimaatwet

De klimaatwet in bulletpoints; inhoud van de klimaatwet

De klimaatwet kan doen wat internationale afspraken niet kunnen: de regering aansprakelijk maken voor het naleven van klimaatdoelstellingen. Het Kyoto protocol of het klimaatakkoord van Parijs is een belofte, maar het zijn geen wetten. Geen wet waarop burgers een beroep kunnen doen voor de rechter. De klimaatwet daarentegen kan de regering verantwoordelijkheid maar ook aansprakelijkheid toekennen. Aansprakelijkheid is hier een sleutelwoord, omdat dit betekent dat de klimaatafspraken stand houden in een rechtszaal. Het zorgt ervoor dat de doelstellingen ook niet zomaar naar beneden bijgesteld kunnen worden omdat het politieke klimaat dat op dat moment beïnvloedt.

De begroting die de regering volgens de klimaatwet moet maken is een prachtig middel dat kan zorgen voor continuïteit in het beleid. In plaats van een beetje subsidie op zonnepanelen hier en daar en een paar groene initiatieven die gesteund worden, wordt de regering gedwongen jaar in jaar uit te werken aan het behalen van de doelstellingen. Continuïteit in het beleid is de enige manier waarmee we überhaupt een kans hebben deze doelstellingen te halen en de opwarming van de aarde te beperken. Politici worden verkozen voor een termijn die relatief kort is vergeleken met de termijn van 35 jaar waarop klimaatverandering moet worden teruggedrongen. Deze continuïteit zorgt er dus voor dat politici die onder druk staan om een verkiezing te winnen geen mogelijkheid hebben om onpopulaire maatregelen af te schaffen die CO2-uitstoot beperken.[4]

Voor het bedrijfsleven is transparantie en voorspelbaarheid van het beleid op het gebied van klimaat erg belangrijk. Bedrijven maken strategische plannen en investeren met het oog op de toekomst. Ze willen daarom graag weten of en hoe de overheid bijvoorbeeld uitstoot gaat belasten of hoelang de subsidie op zonnepanelen blijft bestaan. Een vijf jarig klimaatplan is daarom voor hen van groot belang. Het verschaft duidelijkheid en transparantie van het beleid over een langere periode.[4]

Het bewijs dat het mogelijk is om een klimaatwet aan te nemen en te handhaven wordt geleverd door andere landen zoals het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Denemarken. In 2008(!) nam het Verenigd Koninkrijk al ‘The Climate Change Act’[5] aan. Hierin is onder andere de doelstelling voor 2050 vastgelegd. Ook stelt de wet dat ‘Carbon Budgets’ elke 5 jaar moeten worden opgesteld. Deze ‘Act’ lijkt dus erg veel op de voorgestelde klimaatwet. In het Verenigd Koninkrijk is men positief over het effect van hun wet.[6] Het blijkt makkelijker te voorspellen of de doelstellingen gehaald zullen worden en welke maatregelen moeten worden toegepast. Het opstellen van een plan voor 5 jaar krijgt ook de voorkeur boven jaarlijkse plannen, omdat het makkelijker is om uitstoot terug te dringen over een langere periode. Overigens is de termijn van 5 jaar niet zo maar uit de lucht komen vallen, maar komt deze termijn overeen met de periode waarover landen inzicht moeten geven in hun vorderingen volgens het klimaatakkoord van Parijs.

 

Toch zijn er ook kritiekpunten die moeten worden geuit over de klimaatwet. Ten eerste wordt er in de wet nergens gesproken over een sanctie als de doelstellingen niet gehaald worden. Stel de doelstelling wordt niet gehaald en een groep burgers daagt de regering voor de rechter en ze krijgen gelijk van de rechter. Wat is het instrument van de rechter? Kan de regering dan alleen een tik op de vingers krijgen en horen dat ze beter hun best moeten doen?

Aan de ene kant maakt dit probleem de klimaatwet overbodig, want het parlement zou nu ook al een vinger kunnen opheffen naar de regering door middel van het indienen van moties. Toch is de rechterlijke tik op de vingers een belangrijke. Het maakt heel duidelijk dat de regering heeft gefaald in haar taak.

Een ander kritisch punt dat wordt geuit op de wet is dat er niet duidelijk wordt gemaakt hoe de regering inzicht moet verschaffen over de voortgang elk jaar.[2] De vraag is of dit betekent dat de regering vaag mag blijven in de plannen die ze maakt terwijl het juist voor transparantie essentieel is dat de plannen zo concreet mogelijk zijn.

De zorg of de wet wel door het parlement kan komen is gegrond. Het is nog niet duidelijk of indieners PvdA en GroenLinks van plan zijn om de wet nog voor de verkiezingen tot stemming te brengen. Zo niet dan kan de verkiezingsuitslag een grote invloed hebben op de aanneming. Bovendien vraagt men zich af of PvdA tegen coalitiepartner VVD durft in te gaan door voor te stemmen voor deze wet. De volharding van de PvdA is natuurlijk vaker op de proef gesteld de laatste tijd.

 

Dat de klimaatwet ontzettend veel kan doen voor de implementatie en continuïteit van de internationale akkoorden mag duidelijk zijn. De aansprakelijkheid van de Nederlandse regering wordt erin vastgelegd en zo kan het beleid worden aangevochten bij de rechter. Het zorgt voor transparantie en een toekomstvisie die het bedrijfsleven hard nodig heeft. Nederland zal niet het eerste land zijn met een klimaatwet en het succes in andere landen geeft hoop. Op het pad naar goedkeuring van de klimaatwet zijn nog wel drempels te overkomen. Zelfs zonder sancties in de klimaatwet op het niet halen van de doelstellingen zal de wet een goed kader geven voor de implementatie van uitstoot beperkende maatregelen. Als de klimaatwet wordt aangenomen is dat opnieuw een historische gebeurtenis.

 

 

[1] NGO = non gouvermentele organisatie

[2] http://climatemoment.nl/sites/default/files/151123-memorie-van-toelichting-web.pdf

[3] http://climatemoment.nl/sites/default/files/151123-voorontwerp-web.pdf

[4] http://www.volkskrant.nl/4193176

[5] https://www.theccc.org.uk/tackling-climate-change/the-legal-landscape/global-action-on-climate-change/

[6] https://www.theguardian.com/science/2013/nov/26/the-climate-change-act-speaking-truth-to-power